Mehmet Gökhan Özçubukçu – Diplomatiya və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (DASAM) sədri/ Beynəlxalq münasibətlər üzrə mütəxəssis – Özəl olaraq BAYRAQDAR MEDİA üçün
BAYRAQDAR MEDİA – Güney Qafqaz son illərdə yalnız regional rəqabətin deyil, eyni zamanda qlobal güc mübarizəsinin də ən intensiv yaşandığı geosiyasi məkanlardan birinə çevrilmişdir. Xüsusilə Türkiyə ilə Azərbaycan arasında son illərdə getdikcə güclənən strateji tərəfdaşlıq yalnız iki dövlət arasındakı münasibətləri deyil, eyni zamanda Türk dünyasının gələcəyini formalaşdıran əsas amillərdən biri kimi ön plana çıxır. Bu səbəbdən Türkiyə – Azərbaycan münasibətləri artıq təkcə ikitərəfli diplomatik əlaqə deyil, həm də Avrasiyanın güc balansına təsir göstərən strateji ox kimi qiymətləndirilir.
Bu strateji oxun hədəf alınmasının ən son nümunələrindən biri isə 5 mart 2026-cı ildə Azərbaycanın tərkibində olan Naxçıvan Muxtar Respublikasında baş verən dron hücumudur. Hücum nəticəsində Naxçıvan Hava Limanı və mülki infrastruktur zərər görmüş, mülki şəxslər yaralanmışdır. Bu hücum yalnız hərbi hadisə kimi deyil, eyni zamanda Güney Qafqazdakı təhlükəsizlik balansına birbaşa təsir edən bir hadisə kimi qiymətləndirilir.
Naxçıvanın strateji mövqeyi bu hadisənin əhəmiyyətini daha da artırır. Türkiyə ilə quru əlaqəsinə malik olan Naxçıvan Azərbaycan üçün yalnız muxtar region deyil, eyni zamanda Türk dünyasını bir-birinə bağlayan geosiyasi körpü rolunu oynayır. Bu səbəbdən Naxçıvana qarşı istənilən hücum yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə yönəlmiş təhlükə deyil, eyni zamanda Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı strateji əlaqəni hədəf alan addım kimi şərh olunur.
Son illərdə Türkiyə ilə Azərbaycan arasında hərbi, iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşmişdir. 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi ilə iki ölkə arasındakı münasibətlər faktiki olaraq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmiş, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq institusional xarakter qazanmışdır. Bu vəziyyət Güney Qafqazdakı güc balansını dəyişdirmiş və regiondakı bir çox aktorların strateji hesablamalarını yenidən formalaşdırmışdır.
Türkiyə–Azərbaycan ittifaqının güclənməsi yalnız iki ölkəyə deyil, eyni zamanda Orta Asiyadakı türk dövlətlərinə də təsir edən yeni geosiyasi xətt yaratmışdır. Bu xətt enerji dəhlizlərindən nəqliyyat layihələrinə, müdafiə əməkdaşlığından mədəni inteqrasiyaya qədər geniş sahəni əhatə edir. Buna görə də Türkiyə -Azərbaycan münasibətlərinin hədəf alınması yalnız iki ölkə arasındakı əlaqələri zəiflətmək məqsədi daşımır, eyni zamanda Türk dünyasının getdikcə güclənən inteqrasiya prosesini dayandırmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.
Bu kontekstdə son dövrlərdə baş verən hərbi hadisələrlə yanaşı, sosial media vasitəsilə aparılan algı əməliyyatları, dezinformasiya kampaniyaları və informasiya müharibələri də diqqət çəkir. Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı qardaşlıq münasibətlərini hədəf alan bu təşəbbüslər göstərir ki, regional güc mübarizəsi artıq yalnız hərbi və diplomatik sahələrdə deyil, eyni zamanda rəqəmsal platformalarda da davam edir.
Bütün bu inkişaflar fonunda Türkiyə–Azərbaycan ittifaqı yalnız regional tərəfdaşlıq deyil, həm də Avrasiyanın geosiyasi gələcəyini müəyyən edən mühüm strateji ox kimi qarşımıza çıxır. Bu səbəbdən sözügedən ittifaqın niyə hədəf alındığını anlamaq yalnız Güney Qafqazdakı prosesləri deyil, həm də Türk dünyasının gələcəyini düzgün təhlil etmək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Türkiyə – Azərbaycan İttifaqı Niyə Hədəfdədir?
Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı strateji tərəfdaşlığın hədəf alınmasının arxasında bir sıra geosiyasi səbəblər dayanır. Bu səbəblərin başında Güney Qafqazdakı güc balansının dəyişməsi gəlir. II Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın regiondakı mövqeyi güclənmiş və Türkiyə ilə qurduğu strateji ittifaq yeni regional nizamın formalaşmasına gətirib çıxarmışdır.
Bu yeni nizam bəzi regional aktorlar üçün ciddi strateji çağırış kimi qəbul olunur.
Digər mühüm faktor isə enerji və nəqliyyat dəhlizləridir. Xəzər hövzəsindən Avropaya uzanan enerji xətləri və Orta Dəhliz kimi tanınan nəqliyyat layihələri Türkiyə ilə Azərbaycanı Avrasiyanın mühüm logistika mərkəzlərindən birinə çevirmişdir. Bu isə bəzi regional güclərin iqtisadi və strateji maraqlarına birbaşa təsir edə bilir.
Türkiyə – Azərbaycan ittifaqı eyni zamanda Türk dünyasının siyasi və iqtisadi inteqrasiyasının da əsasını təşkil edir. Türk Dövlətləri Təşkilatının getdikcə güclənməsi Avrasiyada yeni əməkdaşlıq platformasının formalaşdığını göstərir. Bu vəziyyət bəzi qlobal güclər tərəfindən alternativ regional blok kimi qiymətləndirilir.
Son illərdə sosial media və rəqəmsal platformalar vasitəsilə aparılan dezinformasiya kampaniyaları da bu geosiyasi mübarizənin bir hissəsinə çevrilmişdir. Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətləri zəiflətməyə yönəlmiş təbliğat fəaliyyəti xüsusilə böhran dövrlərində daha da intensivləşir.
Bu səbəbdən Türkiyə – Azərbaycan ittifaqının hədəf alınması yalnız iki ölkə arasındakı əlaqələri zəiflətmək cəhdi deyil, eyni zamanda Avrasiyada yeni güc balansının formalaşması uğrunda aparılan geosiyasi mübarizənin təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Türk Dünyası Perspektivindən Strateji Rəqabət
Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı ittifaqın Türk dünyası baxımından əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Bu ittifaq yalnız iki ölkə arasındakı münasibətləri deyil, eyni zamanda Orta Asiyadakı türk dövlətləri ilə Türkiyə arasındakı əlaqələri də gücləndirən mühüm amildir.
Türk Dövlətləri Təşkilatının son illərdə getdikcə daha fəal platformaya çevrilməsi Türk dünyası arasında iqtisadi və siyasi inteqrasiyanın sürətləndiyini göstərir. Enerji layihələri, nəqliyyat dəhlizləri və mədəni əməkdaşlıqlar bu inteqrasiyanın əsas sütunlarını təşkil edir.
Azərbaycan bu prosesdə Türk dünyasının mərkəzi ölkələrindən birinə çevrilmişdir. Xəzər hövzəsindəki enerji resursları və Güney Qafqazdakı strateji mövqeyi sayəsində Azərbaycan Türk dünyası ilə Avropa arasındakı ən mühüm bağlantı nöqtələrindən biri hesab olunur.
Türkiyə isə həm iqtisadi potensialı, həm də diplomatik təsir imkanları ilə Türk dünyasının beynəlxalq sistemdə daha görünən aktora çevrilməsinə töhfə verir. Bu səbəbdən Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı strateji tərəfdaşlıq Türk dünyasının siyasi və iqtisadi inteqrasiyasının əsas oxu kimi qiymətləndirilir.
Lakin bu vəziyyət eyni zamanda yeni geosiyasi rəqabətin də yaranmasına səbəb olur. Avrasiyadakı bir çox güc mərkəzi Türk dünyasının artan əməkdaşlığını diqqətlə izləyir və bu prosesin öz strateji maraqlarına necə təsir göstərəcəyini qiymətləndirir.
Bu səbəbdən Türkiyə–Azərbaycan ittifaqı yalnız iki ölkənin münasibətlərini deyil, eyni zamanda Türk dünyasının gələcəyini müəyyən edən əsas strateji faktor kimi ön plana çıxır.
Qiymətləndirmə
Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı strateji ittifaq müasir Avrasiya geopolitikasında getdikcə daha mühüm rol oynayır. Bu ittifaq yalnız diplomatik münasibətlərdən ibarət deyil; eyni zamanda enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, müdafiə əməkdaşlığı və regional inteqrasiya proseslərini əhatə edən çoxşaxəli tərəfdaşlıqdır.
Naxçıvanda baş verən dron hücumu bu strateji tərəfdaşlığın niyə hədəf alındığını açıq şəkildə göstərir. Mülki infrastrukturu hədəf alan bu hücum yalnız Azərbaycanın təhlükəsizliyini deyil, həm də Güney Qafqazdakı sabitliyi təhdid edən hadisə kimi qiymətləndirilmişdir. Bu hadisə regional güc mübarizəsinin getdikcə daha mürəkkəb xarakter aldığını göstərir.
Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı ittifaqın güclənməsi Avrasiyadakı güc balansını dəyişdirən mühüm inkişaf kimi qiymətləndirilir. Bu ittifaq sayəsində Güney Qafqazda yeni geosiyasi xətt formalaşmış və Türk dünyası arasında inteqrasiya prosesi sürətlənmişdir. Enerji dəhlizləri, nəqliyyat layihələri və iqtisadi əməkdaşlıqlar bu yeni geosiyasi xəttin əsas elementlərini təşkil edir.
Lakin bu vəziyyət bəzi regional və qlobal aktorların strateji hesablamalarına da təsir göstərir. Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı yaxınlaşma bəzi aktorlar tərəfindən regiondakı güc balansını dəyişdirən proses kimi qəbul edilir və bu səbəbdən müxtəlif siyasi, hərbi və informasiya müharibələri vasitəsilə hədəf alına bilər.
Bu kontekstdə sosial media üzərindən aparılan algı əməliyyatları və dezinformasiya kampaniyaları da xüsusi diqqət çəkir. Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı qardaşlıq münasibətlərini zəiflətməyə yönəlmiş bu fəaliyyətlər göstərir ki, müasir geopolitik mübarizə artıq yalnız hərbi və diplomatik sahələrlə məhdudlaşmır.
Gələcək dövrdə Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı strateji ittifaqın daha da güclənəcəyi gözlənilir. Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional potensialının artması, Orta Dəhliz layihələrinin inkişafı və enerji əməkdaşlığının genişlənməsi bu prosesin əsas dinamikaları olacaqdır.
Nəticə etibarilə Türkiyə–Azərbaycan ittifaqı yalnız iki dövlət arasındakı münasibətlərin çərçivəsini aşaraq Türk dünyasının siyasi və iqtisadi gələcəyini formalaşdıran strateji ox halına gəlmişdir. Bu səbəbdən bu ittifaqın hədəf alınması daha geniş geosiyasi mübarizənin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Lakin tarixi bağlar, ortaq strateji maraqlar və artan institusional əməkdaşlıq nəzərə alındıqda Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin bütün bu cəhdlərə baxmayaraq daha da güclənərək davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.
İlk şərhi yaza bilərsiniz