“Dədə Qorqud Kitabı”nda Göy Tanrı inancı və şamanizm
BAYRAQDAR MEDİA – Türk tarixinin, mədəniyyətinin və inanc dünyasının ən mühüm yazılı mənbələrindən biri olan “Dədə Qorqud Kitabı” təkcə oğuz türklərinin qəhrəmanlıq dastanlarını deyil, eyni zamanda qədim türk toplumlarının dünyagörüşünü və inanc sistemini də bu günə qədər yaşadan nadir abidələrdən biridir.
Bu barədə Kırım Haber Ajansı məlumat yayıb.
Bildirilib ki, Dr. Nedim Mutlu Kızılbuğanın hazırladığı “Dədə Qorqud Kitabı’nda Göy Tanrı İnancı və Şamanizm” adlı tədqiqat əsəri, Dədə Qorqud dastanlarında İslamın qəbulundan sonra da yaşamaqda davam edən qədim türk inanclarının izlərini əhatəli şəkildə araşdırır.
Dədə Qorqud dastanlarında qədim inancların izləri
Əsərdə Dədə Qorqud qəhrəmanlarının İslam dinini qəbul etmələrinə baxmayaraq, dastanlarda qorunub saxlanılan Göy Tanrı inancı və şamanizm elementləri təhlil edilir.
Müəllif qeyd edir ki, bu ünsürlər sadəcə keçmişdən qalan mədəni qalıqlar deyil, həm də Dədə Qorqud dastanlarının düşüncə sistemini və simvolik dünyasını formalaşdıran əsas amillərdən biridir.
Drezden, Vatikan və Türküstan nüsxələri araşdırılıb
Tədqiqat müəllifin 2020-ci ildə tamamladığı magistr dissertasiyasının yenidən işlənmiş, genişləndirilmiş və təkmilləşdirilmiş variantı əsasında hazırlanıb.
Araşdırmada “Dədə Qorqud Kitabı”nın Drezden, Vatikan və Türküstan (Türkmən Səhra) nüsxələri əsas mənbə kimi götürülüb. Mətnlər müqayisəli və mətn mərkəzli metod əsasında təhlil olunub.
Göy, su, dağ, ağac və od kultları
Kitabda qədim türk inanc dünyasının Dədə Qorqud dastanlarında əksini tapan çoxsaylı elementləri ətraflı şəkildə qiymətləndirilir.
Əsərdə əsasən göy kultu, yer-su kultları, əcdadlar kultu, Xızır və iyələr, heyvan kultları, müqəddəs simvollar və rənglər, kut anlayışı, su, dağ, ağac və od kultları, canavar, at və maral kimi müqəddəs heyvanlar, and, qurban və toy mərasimləri, sehr və digər ritual praktikaları geniş şəkildə araşdırılır.
Bu elementlər Dədə Qorqud dastanlarında baş verən hadisələr və qəhrəmanların davranışları əsasında təhlil edilərək, qədim türk inanc sisteminin mətnlərdəki əks-sədası ortaya qoyulur.
Dədə Qorqud təkcə bir dastan deyil
Dr. Kızılbuğanın araşdırması göstərir ki, “Dədə Qorqud Kitabı” yalnız ədəbi əsər kimi qiymətləndirilməməlidir.
Əsərdə yer alan inanc elementləri dinlər tarixi, mifologiya, folklor və mədəniyyət tarixi baxımından da təhlil edilir. Bu xüsusiyyəti ilə tədqiqat Dədə Qorqud dastanlarının arxa planında yer alan qədim türk düşüncə dünyasını anlamağa yönəlmiş fənlərarası elmi araşdırma xarakteri daşıyır.
“Dədə Qorqud Kitabı’nda Göy Tanrı İnancı və Şamanizm” türk mədəniyyəti, mifologiyası və Dədə Qorqud araşdırmalarına maraq göstərən oxucular üçün dastanlarda yaşamaqda davam edən qədim türk inanc sisteminin izlərini öyrənmək baxımından geniş və dəyərli istinad mənbəyi təqdim edir.
İlk şərhi yaza bilərsiniz