Yaxud, “böyüyən kitab sərgimizin haqqını verə bilirikmi” sualı açıq qalır
Dos. Şəmil Sadiq – ANAİB İdarə heyəti sədri
BAYRAQDAR MEDİA – XII Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi başa çatmaq üzrədir. Ümumilikdə bir naşir və yazıçı kimi builki sərgidən razıyam. Hər il sərgimizin böyüdüyünü, genişləndiyini, təşkilati baxımdan inkişaf etdiyini görmək sevindiricidir. Bu inkişaf həm tərtibat, dizaynda, həm iştirakçıların fəallığında, həm yazıçı və naşirlərin aktivliyində, həm də ziyarətçilərin marağında ciddi şəkildə hiss olunur.
Bu il əvvəlki illərdən fərqli olaraq ikinci salonun istifadəyə verilməsi sərgiyə əlavə genişlik və rəng qatdı. Uşaqlar üçün arenanın ayrıca təşkil olunması və bu sahənin genişləndirilməsi isə xüsusilə təqdirəlayiqdir. Kitabla ilk ünsiyyətini burada quran uşağın sərgidən hansı təəssüratla ayrılması gələcək oxu vərdişləri üçün də əhəmiyyətlidir.
Digər mühim yenilik B2B görüşləri üçün ayrıca məkanın ayrılmasıdır. Bu, sərginin peşəkar əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirən addımdır. Kitab sərgisi həm də nəşriyyatların tanış olduğu, müəllif hüquqlarının müzakirə edildiyi, tərcümə və birgə nəşr layihələrinin yarandığı məkan olmalıdır. Düzdür, etiraf edək ki, hələ də bizim naşirlər də bu məkanın haqqını tam verə bilmir, amma adam görüb, götürər, deyərək ümidimizi üzmürük.
Nəşriyyatlar üçün yaradılan şərait stendlərin görünüşünə də təsir göstərib. İştirakçılar tərtibata daha çox diqqət ayırır, öz kitablarını və nəşriyyat kimliklərini maraqlı şəkildə təqdim etməyə çalışırlar. Bir-birləri ilə pozitiv rəqabət açıq aydın görünür. Nəticədə sərginin ümumi görünüşü zənginləşir. Xarici qonaqların və nəşriyyatların artması da beynəlxalq əlaqələrin genişlənməsi baxımından dəyərlidir.
Builki təqdimatlar, imza mərasimləri, ədəbi görüşlər və müzakirələr də fəallığı ilə seçilirdi. Üç təqdimat zalında hər gün çoxsaylı tədbirlər keçirilir, müxtəlif mövzular öz auditoriyasını bir araya gətirirdi. Ziyalıların, ailələrin, məktəblilərin iştirakı sərgiyə canlılıq gətirirdi. Müşahidəmə görə, insanlarımızın kitab sərgisinə münasibəti də dəyişir: sərgiyə gəlmək, müəlliflə görüşmək, ailəlikcə kitab seçmək tədricən də olsa mədəni vərdişə çevrilməkdədir.
Builki yeniliklərdən “Öz yazarını seç” layihəsini də diqqətçəkən təşəbbüslərdən hesab edirəm. Seçimin meyarları və obyektivliyi ayrıca müzakirə mövzusudur. Hətta qalibin reallığı əks etdirməsi də. Amma layihənin müəlliflərə və kitaba ictimai diqqəti artırmaq, sərginin tanıtımını gücləndirmək baxımından böyük əhəmiyyəti oldu. Seçilən yazarın mükafatlandırılması, eləcə də fəxri yazar, aktiv nəşriyyat və ən kreativ nəşriyyat kimi nominasiyalar iştirakçılar üçün əlavə stimul yaradır. Bu təşəbbüslərin dəyərini daha da artıran amil isə aydın meyarlar və şəffaf seçim olacaq.
Bütün bunlarda təşkilatçıların əməyini, Mədəniyyət Nazirliyinin sərgiyə ayırdığı diqqəti görməmək mümkün deyil. Ölkənin kitab adına ən böyük tədbirinin ildən-ilə inkişaf etməsi hər birimizin marağındadır və hər kəsi sevindirməkdədir.
Elə buna görə də uğurları qeyd etməklə yanaşı, növbəti illər üçün vacib bildiyim məqamları da bölüşmək istəyirəm.
1.İlk məsələ sözsüz ki, məkandır. Bu sərgi bir daha göstərdi ki, sərginin indiki sahədən ən azı iki dəfə böyük məkana ehtiyacı var. Ziyarətçi sayı artan kimi ciddi sıxlıq müşahidə edilir. İnsanların rahat hərəkəti, stendlərə yaxınlaşması, kitab seçməsi və tədbirlərə qatılması çətinləşir. Böyümək, hazırda olduğu kimi regionun ən böyük sərgisini davamlı daşımaq istəyiriksə, artan marağı qarşılaya biləcək şərait də yaratmalıyıq.
2.İkinci və ən vacib məsələ nəqliyyatdır. Bu il avtobusların sadəcə “Koroğlu” metrostansiyasından hərəkət etməsi ziyarətçilər üçün xeyli çətinlik yaratdı. Gələcəkdə bir neçə metrostansiyadan müntəzəm, əvvəlcədən elan edilmiş cədvəl üzrə avtobusların təşkili sərgiyə gəlişi daha da asanlaşdıra bilər. Ancaq bu addım məkanın genişləndirilməsi ilə birlikdə düşünülməlidir. İndiki sahədə daha böyük insan axını əlavə sıxlıq yaradacaq. Bunun həlli yollarından biri də sərgini metrolara yaxın ərazidə keçirməkdir, bunun üçünsə əlimizdə iki imkan var, Kristal Holl və Gimnastika arenası. Bu məkanlarda olarsa, bu qədər nəqliyyata ehtiyac da yaranmaz.
3.Hər il diqqət çəkən məsələlərdən biri də tanıtımın gec başlamasıdır.Düşünürəm ki, əsas reklam fəallığını son bir-iki həftəyə saxlamaq sərginin imkanlarını məhdudlaşdırır. Oktyabrın sonunda keçirilən tədbirin tanıtımına Bakıda ən azı iki ay əvvəl başlamaq olar. Sosial şəbəkələrdə ardıcıl kampaniyalar, şəhərdə reklam lövhələri, sərgiyə aparan yollarda bayraqlar və istiqamətləndirici materiallar tədbirin görünürlüyünü xeyli artıra bilər. Əgər Beynəlxalq sərgi deyiriksə, adına layiq təbliğatını da qurmalıyıq. Adətən, sərgidən sadəcə kitabla əlaqəsi olan, sərgini gözləyən müəyyən kütlə xəbərdar olur. Niyə bir neçə ay öncədən Aeroprta böyük bir reklamı vurulmasın. Axı sərginin təşkili bunu tələb edir. Niyə bu möhtəşəmlikdə tədbirdən ölkə ictimaiyyəti, xarici qonaqlar xəbərdar olmasın. Həm ciddi xərc, həm də zəhmət var. Yəqin ki, kütləvilik baxımından ölkəmizin ən böyük sərgisidir. Bu tədbirə vəsait, əmək və diqqət ayrılırsa, onun haqqında daha çox insanın vaxtında xəbər tutması da təmin edilməlidir. Kitab sərgisi şəhərin gündəlik həyatında hiss olunmalıdır. Məktəblərlə əməkdaşlığı da sentyabrdan qurmaq mümkündür. Şagirdlərə sərgi haqqında məlumatların çatdırılması, iştirakçı nəşriyyatlarla razılaşdırılmış xüsusi endirim kartlarının və kuponların hazırlanması, ailəvi ziyarətlərin təşviqi həm oxucu marağını, həm də sərginin nüfuzunu artırar. Məktəb və ailə bu prosesə vaxtında qoşulanda sərgi uşağın gözlədiyi bir hadisəyə çevrilir.
4.Beynəlxalq istiqamətdə isə növbəti mərhələyə keçməyin vaxtıdır. Ədəbiyyatımızın tanıtım fondu yaradılarsa və bu məqsədlə büdcə ayrılarsa, Azərbaycan nəşriyyatları ilə xarici nəşriyyatların görüşlərini ayrıca proqram əsasında təşkil etmək olar. B2B məkanının ayrılması yaxşı başlanğıcdır. İndi həmin məkanı əvvəlcədən planlaşdırılmış görüşlərlə, tərcümə təklifləri və müəllif hüquqları müzakirələri ilə daha səmərəli işlətmək lazımdır. Sərgi çərçivəsində ayrıca peşəkar proqramın olması ədəbiyyatımızın xaricə çıxışına real töhfə verə bilər. Buna görə də, gələn sərgilərdə Qafqaz və Orta Asiya ölkələrinin naşirlərinin B2B görüşlərini belə məhz bu sərgi çərçivəsində təşkil etmək və birmənalı olaraq regionun ən böyük sərgisi adını təsdiqləmək olar. Əgər onları cəlb edə biləriksə, dünyanın önəmli naşirləri, ölkələri də sərgimizə qatılmağa maraqlı olar. Hətta çox yox 100000 dollarlıq büdcə ayrılsa ki, məhz bu sərgidə müəllif hüququ alışlarını qarşılayırıq, qısa zamanda səs gətirər ki, buna da ölkə olaraq haqqımız çatır.
5.Daha qlobal təkliflər vermək olar, amma göründüyü kimi hələ də xırda texniki problemlər bizimlə davam edir. Ziyarətçilərin və iştirakçıların narazılığına səbəb olan digər məsələ dayanacaqdır. Xüsusilə şənbə və bazar günləri avtomobil saxlamağa yer tapmaq çətinləşir. Üstəlik, dayanacağın ödənişli olması da əlavə narazılıq yaradır. İnsan sərgiyə münasib qiymətə kitab almaq üçün gəlir, çıxanda isə dayanacağa üç-dörd manat ödəyir. Kitab büdcəsinin məhdud olduğu şəraitdə bu məbləğ də əhəmiyyətsiz deyil.
Bakı Ekspo Mərkəzində müxtəlif kommersiya sərgiləri keçirilə bilər, amma kitab sərgisinin sosial və mədəni mahiyyəti ayrıca nəzərə alınmalıdır. Gələcəkdə dayanacağın genişləndirilməsi, sərgi günlərində ödənişsiz istifadənin mümkünlüyü təşkilatçılarla məkan rəhbərliyi arasında müzakirə olunsa, ziyarətçilər üçün ciddi rahatlıq yaranar. Ümumiyyətlə, Expo Mərkəz məhz kitab sərgisinə qarşı münasibətini dəyişməldir. Neçə ildir ki, bu tip xırda məsələlərlə naşirlər və nazirlik arasında problem yaranır və sonda nazirliyin müdaxilə etməsi və dəstəyi ilə həll edilir. Məsələn, bu il deyildi ki, əgər stendlər kənar şirkətlər tərəfindən hazırlanırsa, 1kv metrinə 18 manat ödənməlidir. Halbuki, naşirlər bunu 13-15 manat etdirir, məkanın təklif etdiyi şirkət isə çox bahalıdır. Və ya içəridə hər hansı bir yükdaşıma avadanlığına icazə verilmir, məkanın təklif etdiyi də çox bahadır. Məncə, böyük və mötəbər beynəlxalq sərgilərə, forumlara ev sahibliyi edən mərkəz rəhbərliyi kitabın durumu ilə tanış olmalı, hər hansı bir nəşriyyatı bir inşaat şirkəti ilə müqayisə etməməlidir. Bura gələn ziyarətçilər də o ziyarətçi deyil. Tələbə, şagird, məktəblidir. Onların maddi durumu hökmən nəzərə alınmalıdır.
Sonda əməyi keçən hər kəsi təbrik edirəm. İllər ərzində səsləndirilən təkliflərin nəzərə alındığını görmək ayrıca məmnunluq yaradır. Bu qeydləri də sərginin iştirakçısı, uğuruna sevinən və daha böyük imkanlarına inanan bir insan kimi bölüşürəm.
Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisini regionun ən böyük və ən nüfuzlu kitab tədbirlərindən birinə çevirmək imkanımız var. Oxucu marağı da var, nəşriyyatların həvəsi də, müəlliflərin sözü də, ölkəmizin həm iqtisadi, həm də siyasi gücü də. İndi bu marağa daha geniş məkan, daha erkən tanıtım və daha güclü beynəlxalq əməkdaşlıqla cavab vermək lazımdır.
İlk şərhi yaza bilərsiniz