“Markaziy Osiyo va Canubiy Kavkaz örtasida mustahkam köprik”

Son yeniləmə: 26 İyul 2026

BAYRAQDAR MEDİA – Şanxay hamkorlik taşkilotiniñ Özbekistondagi Camoat diplomatiyasi markazi direktori, xalqaro ekspert va camoat arbobi Qobulcon Qosim öğli Sabirov bilan suhbatni taqdim etamiz.

–Ozarbaycon va Markaziy Osiyo davlatlari örtasidagi munosabatlarga oid qaraşiñiz qanday?

–Bu borada 2025-yil 16-noyabr kuni Toşkentda bölib ötgan tarixiy voqeani alohida täkidlamoqçiman. Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlariniñ VII Maslahat uçraşuvida beş davlat formati birinçi marta keñaytirilib, Ozarbaycon Respublikasi uña töliq huquqli äzo sifatida qabul qilindi. Şu tariqa format oltilikka aylandi va yañi nom – “Markaziy Osiyo va Ozarbaycon” – bilan faoliyat yuritmoqda.

Bu qaror birdaniga qabul qilinmadi. Ozarbaycon Prezidenti İlhom Aliyev avval 2023-yilda Duşanbeda, 2024-yilda esa Ostonada faxriy mehmon sifatida Maslahat uçraşuvlarida qatnaşgan edi va aynan şu tacriba töliq äzolikka asos böldi. Toşkentdagi yiğilişni oçar ekan, Özbekiston Prezidenti Şavkat Mirziyoyev buni “Bizniñ birodar xalqlarimiz uçun haqiqatan ham tarixiy kun” deb atadi hamda Ozarbayconniñ qöşilişi “Markaziy Osiyo va Canubiy Kavkaz örtasida mustahkam köprik” barpo etişini täkidladi. Öz navbatida, İlhom Aliyev söñgi uç yil içida öziniñ Markaziy Osiyoga 14 marta, mintaqa yetakçilariniñ esa Bokuga 23 marta taşrif buyurganini mälum qildi – bu raqamlarniñ özi munosabatlarniñ qançalik cadal rivoclanayotganidan dalolat beradi.

Mazkur sammit nafaqat keñayiş, balki rivoclaniş uçun ham muhim qadam böldi. Şavkat Mirziyoyev mintaqaviy hamkorlikniñ barça yönalişlarini qamrab oluvçi yettita muhim taşabbusni ilgari surdi: institutsional islohotlar (Maslahat uçraşuvlarini “Markaziy Osiyo hamcamiyati” strategik formatiga aylantiriş), savdo-iqtisodiy hamkorlik, transport-tranzit loyihalari, mintaqaviy xavfsizlik, suv resurslaridan oqilona foydalaniş, mänaviy meros hamda ilm-fan sohasidagi hamkorlik. Şuniñdek, mintaqa davlatlari örtasidagi savdo aylanmasi 10,7 milliard dollarga yetgani va investitsiyalar 17 foizga ösgani qayd etildi.

Alohida täkidlaşni istardimki, Ozarbayconniñ Qoraboğni tiklaşdagi säy-harakatlariga Markaziy Osiyo mamlakatlariniñ barçasi öz hissasini qöşdi: Özbekiston Füzulida Mirzo Uluğbek nomidagi maktab, Qozoğiston Qurmanğozi nomidagi bolalar icodiyoti markazi, Qirğiziston esa Oğdamda Manas nomidagi maktab qurib berdi, Turkmaniston esa Füzulida mascid poydevorini qöydi. İlhom Aliyev buni “Birodarlik yordaminiñ ramzi” deb atagan edi. Mana şu misollarniñ özi – xalq diplomatiyasi nuqtai nazaridan – bizniñ mintaqamiz va Canubiy Kavkaz örtasidagi aloqalar nafaqat rasmiy huccatlar, balki insoniy birdamlik daracasida ham qançalik çuqur ekanini körsatadi. Bizniñ markazimiz uçun bu – aynan xalq diplomatiyasi vositalari orqali mustahkamlanişi lozim bölgan salohiyatdir.

–Ikkiyoqlama munosabatlar – Özbekiston-Ozarbaycon. Uşbu yönalişdagi salohiyatdan qanday foydalanmoqdamiz?

–Buguñi kunda Özbekiston-Ozarbaycon munosabatlari tarixda heç qaçon bölmagan yuqori – ittifoqçilik daracasiga kötarildi. 2024-yil avgust oyida ikki davlat rahbarlari Ittifoqçilik munosabatlari töğrisidagi Şartnomani imzoladilar va Oliy davlatlararo keñaşni taşkil etdilar. Uşbu keñaşniñ birinçi maclisi 2024-yil avgustda Toşkentda, ikkinçisi esa 2025-yil iyulida, diplomatik aloqalar örnatilişiniñ 30 yilligi arafasida bölib ötdi.

Savdo-iqtisodiy hamkorlik ham izçil ösib bormoqda: söñgi yillarda ikki mamlakat örtasidagi özaro savdo hacmi sezilarli daracada oşdi, 2017-yilda bu körsatkiç 100 million dollardan kam bölgan edi. Ikki tomon 2030-yilga qadar özaro savdo hacmini 1 milliard dollarga yetkaziş böyiça kelişib olgan. Özbekiston Ozarbaycoña qişloq xöcaligi, töqimaçilik va kimyo mahsulotlarini eksport qilsa, Ozarbaycon neft-kimyo mahsulotlari, quriliş materiallari va energetika tovarlarini yetkazib beradi.

2020-yildan buyon faoliyat yuritayotgan Özbekiston-Ozarbaycon Biznes keñaşi tört marta yiğiliş ötkazdi, 2023-yilda esa qöşma investitsiya kompaniyasi taşkil etildi. 2024-yil mälumotlariga köra, Özbekistonda Ozarbaycon kapitali iştirokidagi 240 dan ortiq korxona faoliyat yuritgan.

Transport-logistika yönalişi alohida ahamiyatga ega: Özbekiston Boku-Tbilisi-Qars temir yölidan faol foydalanmoqda, Ozarbaycon esa, öz navbatida, Özbekiston-Qirğiziston-Xitoy temir yöli qurilişini qöllab-quvvatlamoqda. Kaspiy deñizi orqali Markaziy Osiyodan Yevropaga “yaşil” energiya yetkazib beriş loyihasi ham istiqbolli yönalişlardan biri hisoblanadi. Buña qöşimça ravişda raqamli integratsiya, kiberxavfsizlik va elektron hukumat sohalarida hamkorlik salohiyati ham katta.

Mintaqalararo aloqalar ham faollaşmoqda: “Özbekiston-Ozarbaycon” Hududlar forumi hozirgaça tört marta ötkazilgan bölib, birinçisi 2023-yil fevralda Toşkentda, ikkinçisi 2024-yil mayda Ozarbayconniñ Quba şahrida bölib ötdi. Uşbu forumlar naticasida Samarqand va Ganca, Xiva va Şuşa, Buxoro va Lankaran, Qöqon va Şaki, Namangan va Mingaçevir, Guliston va Füzuli, Termiz va Bilasuvar şaharlari örtasida hamkorlik huccatlari imzolandi. Uçinçisi 2025-yil Bokuda, törtinçisi esa 2026-yilda Toşkentda ötkazildi. Boku va Toşkent, şuniñdek, Samarqand, Urganç va Farğona şaharlari örtasida töğridan-töğri parvozlar yölga qöyilgan. 2025-yil iyul oyida Bokuda “Özbekiston” boğiniñ qurilişi boşlandi, mamlakatimizniñ Ozarbaycondagi yañi elçixona binosi ham işga tuşirildi. Bularniñ barçasi ikki davlat örtasidagi hamkorlikniñ nafaqat siyosiy, balki amaliy cihatdan ham çuqurlaşib borayotganini körsatadi.

–Özbekiston ozod qiliñan Qoraboğda maktab qurdi…

–Bu loyiha ikki xalq örtasidagi döstlik va birodarlikniñ yorqin timsoliga aylandi. Özbekiston Prezidenti Şavkat Mirziyoyevniñ taşabbusi bilan Füzuli şahrida buyuk acdodimiz Mirzo Uluğbek nomi bilan atalgan, 950 dan ortiq öquvçiga mölcallañan zamonaviy maktab qurib berildi. Maktab 2023-yil 23-avgustda, Özbekiston Prezidentiniñ Ozarbaycoña davlat taşrifi çoğida, ikki davlat rahbarlari va ularniñ turmuş örtoqlari iştirokida tantanali ravişda oçildi.

Füzuli şahri deyarli 30 yil davomida işğol ostida bölib, uruşdan oldin bu yerda 18 miñga yaqin aholi yaşagan, biroq şahar butunlay vayron bölib, aslida “arvohlar şahri”ga aylañan edi. Şunday oğir tarixiy fon ostida qurilgan maktab nafaqat tälim muassasasi, balki tinçlik va tiklanişniñ ramzi sifatida qabul qilinmoqda.

2025-yil iyulida Ozarbaycon Prezidenti İlhom Aliyev Özbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti rektori bilan suhbatida alohida täkidlaganidek, aynan Özbekiston Qoraboğni tiklaşga birinçi bölib yordam bergan mamlakat böldi. Bu – ikki xalq örtasidagi birodarlik va özaro yordamniñ amaliyotda namoyon bölişidir.

–Özbekiston Xonkendi şahrida trikotaj fabrikasi ham oçdi…

–Bu loyiha ham ikki mamlakat örtasidagi iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikniñ yaqqol naticasidir. 2024-yil 13-noyabrda ikki davlat rahbarlari iştirokida videokonferensiya orqali Xonkendi şahrida zamonaviy tikuv-trikotaj fabrikasi işga tuşirildi. “BUSINESS TEX CV” qöşma korxonasi yiliga 3 milliondan 5 million donagaça trikotaj mahsulotlari işlab çiqariş quvvatiga ega bölib, tayyor mahsulotniñ 80 foizi eksportga yönaltirilmoqda.

Fabrika, avvalambor, ozod qiliñan hududlarga qaytgan mahalliy aholi uçun iş örinlari yaratişda muhim rol öynamoqda: loyihaniñ dastlabki bosqiçida 250 nafar kişi işga coylaştirilgan bölib, kelgusida bu körsatkiçni 800 nafarga yetkaziş recalaştirilgan. 2025-yil iyul holatiga köra, fabrikada kuniga 2500 dona turli xil trikotaj buyumlari işlab çiqarilmoqda, xomaşyo esa Ozarbaycon, Özbekiston, Turkiya va Xitoydan yetkazib berilmoqda.

Ozarbaycon Prezidenti İlhom Aliyev uşbu loyiha uçun Özbekistoña minnatdorçilik bildirib, uniñ köplab odamlarni iş bilan täminlaşdagi ahamiyatini alohida täkidlagan edi. Bu fabrika – ikki mamlakat hamkorliginiñ nafaqat siyosiy, balki insonlarniñ kundalik hayotiga bevosita icobiy täsir körsatadigan amaliy naticasidir.

–Xalqlarni boğlovçi tarixiy-madaniy ildizlar va söñgi paytdagi voqealar haqida gapirib bersañiz.

–Albatta, Özbekiston va Ozarbaycon örtasidagi boğliqlik faqat siyosiy huccatlar bilan çeklanmaydi – bu boğliqlik asrlar oşa şakllañan umumiy tarix, din, til va madaniyat ildizlariga tayanadi. Alişer Navoiy, Mirzo Uluğbek, Nizomiy Gancaviy, Nasriddin Tusiy va Muhammad Füzuliy kabi buyuk allomalarniñ merosi ikki xalq uçun ham birdek qadrlidir. Bokuda Alişer Navoiyga, Toşkentda esa Nizomiy Gancaviy va Haydar Aliyevga haykal örnatilgan, Toşkent davlat pedagogika universiteti Nizomiy Gancaviy nomi bilan ataladi.

Söñgi yillarda madaniy almaşinuv yanada conlanmoqda: 2024-yil iyunda Zomin şahrida ötkazilgan Xalqaro maqom forumida Ozarbaycon madaniyat vaziri faxriy mehmon sifatida iştirok etdi, öz navbatida, Özbekiston madaniyat vaziri Bokudagi Butuncahon madaniyatlararo muloqot forumi va “Şuşa – islom dunyosiniñ madaniy poytaxti 2024” tantanalarida qatnaşdi. Bokudagi Haydar Aliyev markazida Özbekiston kaştaçilik va tikuvçilik ananalariga bağişlañan körgazma, Ozarbaycon Davlat akademik musiqali teatrida esa “Lazgi” baleti muvaffaqiyatli namoyiş etildi. Ikki mamlakatniñ icodkorlari özaro davlat mukofotlari bilan taqdirlañan, Özbekistonda esa Ozarbaycon madaniyat markazlari assotsiatsiyasi faoliyat yuritadi.

Bu tarixiy-mänaviy yaqinlik buguñi kunda yañi şaklda ham namoyon bölmoqda. Özbekiston terma camoasiniñ birinçi marta futbol böyiça cahon çempionatiga yöllanma olişi mamlakatimiz uçun tarixiy voqea böldi – bu daqiqani 34 yil kutgan edik. Şu munosabat bilan Ozarbaycon Boş vaziri Ali Asadov 2026-yil iyun oyida Toşkent xalqaro investitsiya forumi doirasida Özbekiston Prezidenti bilan uçraşuvida terma camoamizga qöllab-quvvatlaş sözlarini bildirib, “Cahon çempionatida özbekistonlik futbolçilar nafaqat Özbekiston, balki barçamizniñ şänimizni himoya qiladilar” – deb täkidladi hamda bu yutuqniñ nafaqat mamlakatimiz, balki butun mintaqa uçun tarixiy ahamiyatga ega ekanini alohida etirof etdi.

Mana şunday holatlar – qadimiy qölyozmalardan tortib, buguñi futbol maydonlarigaça – xalq diplomatiyasiniñ eñ samimiy körinişidir. Va aynan şu samimiylik, meniñ nazarimda, ikki davlat örtasidagi rasmiy hamkorlikka mustahkam mänaviy zamin yaratadi.